Bankalar ve Bankacılık

Paylaş
 

Bankalar ve Bankacılık 

Köken olarak bankacılık işi, Babilliler’ in ödünç mal alıp verme işini düzenleyen karmaşık bir sistem geliştirmiş oldukları M.Ö 2000 yılı öncesine dayanır. Başlangıçta güçlü kişilerce ve tapınaklarda yürütülen bu sistem sonraki yıllarda paranın ortaya çıkmasından sonra yaygınlaştı.

Para, daha önceleri gümüş ve altın gibi değerli maddelerden yapılırdı. Ekonomik yaşam geliştikçe para daha çok kullanılmaya ve el değiştirmeye başladı. Değerli metallerden yapılan para hem miktar olarak, hem de taşıma zorluğu gibi nedenlerle yeni dönemin ihtiyaçları için yetersiz kaldı. Hal böyle olunca bankalar ellerindeki metaller karşılığında kağıt para (banknot) ve değersiz metallerden yapılan paralar üretmeye başladılar. Bunların hepsinin üzerine yazılan değer miktarları altını temsil ediyordu. Bankalar isteyenlere bu kağıtlar karşılığında altın ile ödeme yapıyordu. Bu yüzden ilk başlarda kağıt para, altın para gibi kabul edildi ve zamanla başlıca ödeme aracı olan gündelik kağıt paraya dönüştü. Günümüzde kağıt parayı her ülkedeki merkez bankaları çıkarır ve bu paranın karşılığında bankalarda artık belli miktarda altın bulundurmaya gerek kalmaz. Bunun yerini devlet garantisi aldığı için herkesi kabul ettiği bir alım gücüne sahiptir.

Bankacılığın Gelişimi

Antik Yunanistan’ da değerli eşyalar tapınaklarda korunurdu. Kutsal yerlerde hırsızlık yapanların tanrıların gazabına uğradığına inanıldığı için tapınaklar en güvenli yerler olarak kabul edilirdi. Bu hizmet karşılığında tapınağa belirli miktarda para ödenirdi. M.Ö 4. yüzyıl dolaylarında, Yunanistan’ da para toplayan ve ödünç veren bir banka ortaya çıkmıştır. M.Ö 2. yüzyılda Romalılar, Yunanlılardan öğrendikleri bankacılık sisteminden esinlenerek kısmen bugünküne benzeyen bir bankacılık sistemi geliştirdiler. 5. yüzyılda Roma’ nın yıkılmasından 11. yüzyıla kadar geçen zaman diliminde, bankacılık sektöründe pek bir gelişme olmamıştır. 1171′ de bir savaşa para sağlamak amacıyla Venedik Bankası kuruldu. Halk, hükümete yüzde 4 faiz karşılığında banka aracılığıyla borç verecekti. O zamanlar bu işler, pazar yerlerine yerleştirilen sıralarda yürütüldüğü için “banka” sözcüğü, İtalyanca’ da sıra anlamına gelen “banco” sözcüğünden türemiştir.

Hemen hemen aynı yıllarda İngiltere’ de tüccarlar altın paralarını kuyumcuların kasalarında saklıyorlardı. Teslim ettikleri altın para karşılığında, tüccarlara verilen makbuzlar para gibi elden ele dolaşıyordu. Kuyumcular daha sonra kendilerine teslim edilen altının tamamının aynı anda geri istenmeyeceğini, bunun bir bölümünü başkalarına vermekte bir sakınca olmadığını anladılar. Böylece altınların bir kısmını, faiz karşılığında ödünç vermeye başladılar. Kendilerine bırakılan altın için de bir miktar faiz öderlerse daha çok altın toplayabileceklerini fark ettiler. Bu uygulamalar çağdaş bankacılığın temelini oluşturdu.

Savaşlara para sağlamak amacıyla 1694′ te kurulan İngiltere Bankası 1884′ te, İskoçya dışında para basma yetkisine sahip tek banka durumuna geldi. 1946′ da kamulaştırıldıktan sonra yalnızca merkez bankası işlerine yönelen İngiltere Merkez Bankası, tüm dünya bankalarına örnek teşkil etmiştir.

İlk ABD bankası 1781′ de Philadelphia’ da kuruldu ve Birleşik Devletler Bankası’ na 1791 yılında 20 yıl boyunca ülkenin tek bankası olma hakkı verildi. Daha sonra eyalet bankalarının ve başkanı Thomas Jefferson’ un karşı çıkmasıyla 1811 yılında bu ayrıcalık sona erdi. 1863′ te, eyalet bankalarının ülke çapında örgütlenmesini sağlayacak yasa çıkarıldı. 1933′ te özellikle ABD bankacılık sistemi birçok bankanın kapanmasına yol açan bir buhran yaşadı. Güvenilirlikleri kanıtlanmadığı sürece, kapanan bankaların yeniden açılmalarına izin verilmedi. Yeni bir bankacılık yasası çıkarıldı ve bankalar Federal Rezerv Sistemi’ ne girmeye zorlandı. Bu sayede bankacılık alanındaki denetim artmış olacaktı. Bu sistem 25 şubeli, 12 yerel Rezerv Bankasından oluşur. Bu bankalar yalnızca üye bankaların işleriyle ilgilenir, kişiler ve şirketlerle doğrudan ilişki kurmazlar. Kişiler ve şirketler sisteme üye olan bankalara para yatırır, üye bankalar da bu paranın belirli bir yüzdesini Federal Rezerv Bankalarına yatırır.


Bu yazı 798 kere okundu.
  • Site Yorum

Bir yorum bırak