Öğrenme Psikolojisi – İşaret–Tepki Bitişikliği (Guthrie)


Guthrie’ye göre öğrenme; bir uyarılma ve tepkisinin arasındaki bitişikliğin sonucudur ve öğrenme bir uyarıcı ile bir tepki çiftinden sonra tamamlanır. Bu kural şunu ifade eder; verilen durumda bir şey yaptıysanız gelecek sefere aynı durumda aynı şeyi yapma eğiliminde olursunuz. Verilen bir zaman ve durumda, çok sayıda uyarıcının olduğu bir ortamda, organizma tüm bu uyarıcılarla bağlantı kuramaz sadece az sayıdaki uyarıcıyı seçerek alır ve tepkisi bu uyarıcıları oluşturduğu çağrışıma göre olur. Guthrie bunu tek-deneme öğrenme olarak açıklamaktadır.

Guthrie’nin yaptığı bir diğer önemli çalışma da hareket eden uyarıcı ya da başka bir değişle işaret tepki bitişikliğidir. Guthrie bitişiklik kuralına inanmış olmasına rağmen bazen uyarıcı ile oluşan davranış belli bir süreç içinde gerçekleşir ki burada bitişiklikten söz etmek zorlaşır. Yani, dış uyarıcı alındığında vücut buna tepki verirken aynı zamanda yeni bir uyarıcı da üretmiş olur ki bu da gelecek tepkiyi oluşturur ve böyle devam ederek sonuçta dıştan gelen uyarıcı ile tepki arasında hareket üreten bir uyarıcı meydana gelir.

Örnek olarak:

Dışsal uyarıcı (telefon zili) –> açığa çıkan tepki (telefona doğru yönelme hareketi) –> hareket-üreten uyarıcı –> açığa çıkan tepki (sandalyeden kalkış) –> hareket-üreten uyarıcı –> açığa çıkan tepki (telefona doğru yürüyüş) –> hareket-üreten uyarıcı –> açığa çıkan tepki (telefonun ahizesini kaldırış).

Bugün ise bu öğrenme kavramına “zincirleme” denilmektedir.
Zincirleme: Bir tepkiye neden olan uyarılmayla oluşan o tepki yeni bir tepki için bir uyarıcı olarak davranır ve bu da yeni bir tepki için tekrar bir uyarıcı olursa ve bu durum böylece devam ederse işte bu sürece “zincirleme” denir.

İstenilmeyen Davranışların Ortadan Kaldırılması

Eşik Yöntemi: İstenmeyen tepkiye neden olan uyarıcının şiddeti organizmayı rahatsız etmeyecek bir şiddette verilir ve bu şiddet kademeli olarak artırılır. Burada önemli olan istenilmeyen bir uyarıcının şiddetinin tepkiye neden olmayacak şekilde yavaş yavaş artırılmasıdır. Eşik metodu kademeli ilerleme olarak da nitelenebilir. Sistematik duyarsızlaştırma da eşik metodunun uygulama yollarından biridir.

* Süt içmekten hoşlanmayan ve süt içmeyi reddeden bir çocuğun süt içmesi için sütün kakao ile birlikte çocuğu rahatsız etmeyecek şekilde yavaş yavaş oranının artırılarak başka bir ifadeyle kakao oranının her gün azaltılarak verilmesi sonucu süt içmeme davranışının ortadan kaldırılması.

Bıktırma (Yorgunluk) Yöntemi: Yapılması istenilmeyen bir davranışın organizmanın bu davranışı bir daha yapmayı istemeyinceye kadar yani bıkıncaya kadar yaptırılmasıdır. Bıktırma yönteminde istenmeyen tepki, davranışı yapmaktan yoruluncaya-bıkıncaya kadar yaptırıldığı için organizma bir daha bu davranışı yapmayı istemeyecek bu yolla istenmeyen davranış ortadan kaldırılabilecektir. Bıktırma yönteminde dikkat edilmesi gerek istenmeyen davranışın organizmaya zarar vermeyecek bir şiddette olmasıdır. Sigara içmesi istenilmeyen bir bireye bıkıncaya kadar sigara içirilmesi bıktırma yöntemine bir örnek olabilir ancak bu organizmanın zarar görmesine neden olacaktır.

* Kibritlerle sürekli oynayan bir çocuğun önüne annesi tarafından yığılan kibritlerin çocuğun bir daha kibrit yakmak istemeyinceye kadar zorla yaktırılması.

Zıt Tepki: İstenilmeyen tepkiyi oluşturan uyarıcı, organizmanın çok sevdiği ve güvendiği başka bir uyarıcıyla birlikte ele alınır. Burada istenmeyen tepkiye neden olan uyarıcı tepkinin gerçekleştiği sırada yani henüz tamamlanmadan organizmanın sevdiği uyarıcıyla birlikte verilir.

* Denize girmekten çok korkan bir kişinin çok güvendiği ve sevdiği bir kişiyle birlikte denize girmesi. Denize karşı duyulan korku, diğer bireye karşı duyulan sevgiyle birlikte bastırılacaktır.


Bu yazı 2492 kere okundu.
  • Site Yorum

Bir yorum bırak